መኪና መውረስ ተጀመረ‼️
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ገቢዎች ቢሮ በክልሎች በወጡ የንግድ ፈቃዶች ተጠቅመው በመዲናዋ ውስጥ ያለ ፈቃድ እና በየመንገዱ ዳር ተሽከርካሪዎችን ለሽያጭ የሚያቀርቡ አስመጪዎች ላይ ከውይይትና ከማስጠንቀቂያ ያለፈ ቀጥተኛ የህግ ማስከበር እርምጃ መውሰድ ጀመረ። በዚህም መሰረት ቢሮው በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ለቡ ፍርድ ቤት አካባቢ በህዝብ መንገድ ዳር ያለ ከተማ አስተዳደሩ እውቅና ለሽያጭ ቀርበው የነበሩ ሶስት ቢዋይዲ እና አንድ ቻንጋን የተሰኙ አዳዲስ የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎችን በቁጥጥር ስር አውሏል። ይህ እርምጃ በዋናነት ያነጣጠረው የንግድ ፈቃዳቸውን ከአዲስ አበባ ውጪ በሆኑ ክልሎች አውጥተው፣ የሽያጭ ስራቸውን ግን በመዲናዋ ውስጥ በማከናወን የከተማዋን የታክስ ገቢ በሚያሳጡ ነጋዴዎች ላይ ነው። የገቢዎች ቢሮ እንዳስታወቀው፣ አንድ አስመጪ በድንበር ላይ የጉምሩክ ቀረጥ መክፈሉ ወይም የማስመጣት ፈቃድ መያዙ ብቻውን በአዲስ አበባ ውስጥ የችርቻሮ ሽያጭ ለማከናወን ህጋዊ አያደርገውም። በመሆኑም በክልል ፈቃድ የሚንቀሳቀሱ ነጋዴዎች ወደ መዲናዋ የታክስ መረብ መግባት እና ከመንገድ ዳር የድለላ ሽያጭ ወጥተው እውቅና ባለው የመሸጫ ስፍራ ብቻ መስራት ይጠበቅባቸዋል።
ይህ የከተማ አስተዳደሩ እርምጃ በኢትዮጵያ የታክስ አስተዳደር እና በታዳጊው የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪ ገበያ ዙሪያ ጥልቅ ውይይት የሚሹ መሰረታዊ ጉዳዮችን ያስነሳል። በመጀመሪያ ደረጃ የሚጠቀሰው በክልሎች እና በፌዴራል ከተሞች መካከል ያለው የታክስ ወሰን ውዝግብ ነው። ነጋዴዎች አነስተኛ የታክስ ተመን ወይም ላላ ያለ ቁጥጥር ባለባቸው ክልሎች የንግድ ፈቃድ አውጥተው፣ ትልቁ ገበያና ሸማች ወዳለባት አዲስ አበባ መጥተው መስራታቸው በከተማ አስተዳደሩ የገቢ አሰባሰብ ላይ ከፍተኛ ክፍተት ፈጥሯል። ይህ ድርጊት በክልሎች እና በመዲናዋ መካከል የተናበበ የንግድ ምዝገባ እና የታክስ ክትትል ስርዓት አለመኖሩን የሚያጋልጥ ሲሆን፣ አዲስ አበባ የምታቀርበውን መሰረተ-ልማት እየተጠቀሙ ግብር ግን ለሌላ ክልል የሚከፍሉ ተቋማትን ለመግታት የተወሰደ ስልታዊ እርምጃ መሆኑን ያሳያል።
ከዚህም ባሻገር ጉዳዩ ከኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ገበያ መስፋፋት እና ከቁጥጥር ክፍተት ጋር በቀጥታ ይያያዛል። የፌዴራል መንግስቱ በነዳጅ የሚሰሩ ተሽከርካሪዎች ወደ ሀገር ውስጥ እንዳይገቡ ማገዱን ተከትሎ፣ የቻይና የኤሌክትሪክ መኪኖች የመዲናዋን ገበያ በፍጥነት ተቆጣጥረውታል። መንግስት የኤሌክትሪክ መኪኖችን ለማበረታታት በጉምሩክ ቀረጥ ላይ ማበረታቻ ቢሰጥም፣ የሀገር ውስጥ የሽያጭ ሰንሰለቱ ግን በህገ-ወጥ ደላሎች እና መንገድ ዳር በሚደረግ ኢ-መደበኛ ንግድ የተዋጠ ሆኗል። በመሆኑም የአዲስ አበባ ገቢዎች ቢሮ የወሰደው እርምጃ፣ መንግስት በጉምሩክ በኩል ያጣውን ገቢ በሀገር ውስጥ የሽያጭ እና የትርፍ ግብር ለማካካስ መቁረጡን በግልጽ ያመላክታል።
ይሁን እንጂ በህግ ማስከበር ሂደቱ ውስጥ የሚታየው የመረጃ ግልጽነት እጥረት የራሱን ጥያቄዎች ማስነሳቱ አልቀረም። ቢሮው መኪኖቹን ከመውረሱ በፊት ተደጋጋሚ ውይይትና ማስጠንቀቂያ መስጠቱን ቢገልጽም፣ እስካሁን በዚህ የህግ ክፍተት ምን ያህል ገቢ እንደታጣ፣ ምን ያህል ነጋዴዎች በክልል ፈቃድ እንደሚሰሩ እንዲሁም የተያዙት መኪኖች ዋጋና የሚጣልባቸው የቅጣት መጠን ምን ያህል እንደሆነ ይፋ አለማድረጉ የአሰራር ግልጽነት ጥያቄን ያስነሳል። በቀጣይ በሁሉም ክፍለ ከተሞች ተጠናክሮ ይቀጥላል የተባለው ይህ የጋራ የህግ ማስከበር ዘመቻ፣ የመኪና ገበያውን ወደ ህጋዊ ስርዓት ከማስገባት ባለፈ በአጭር ጊዜ ውስጥ በተሽከርካሪዎች የመሸጫ ዋጋ ላይ ተጨማሪ ጭማሪ ሊያስከትል እንደሚችል የዘርፉ ታዛቢዎች ይገምታሉ።
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ገቢዎች ቢሮ በክልሎች በወጡ የንግድ ፈቃዶች ተጠቅመው በመዲናዋ ውስጥ ያለ ፈቃድ እና በየመንገዱ ዳር ተሽከርካሪዎችን ለሽያጭ የሚያቀርቡ አስመጪዎች ላይ ከውይይትና ከማስጠንቀቂያ ያለፈ ቀጥተኛ የህግ ማስከበር እርምጃ መውሰድ ጀመረ። በዚህም መሰረት ቢሮው በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ለቡ ፍርድ ቤት አካባቢ በህዝብ መንገድ ዳር ያለ ከተማ አስተዳደሩ እውቅና ለሽያጭ ቀርበው የነበሩ ሶስት ቢዋይዲ እና አንድ ቻንጋን የተሰኙ አዳዲስ የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎችን በቁጥጥር ስር አውሏል። ይህ እርምጃ በዋናነት ያነጣጠረው የንግድ ፈቃዳቸውን ከአዲስ አበባ ውጪ በሆኑ ክልሎች አውጥተው፣ የሽያጭ ስራቸውን ግን በመዲናዋ ውስጥ በማከናወን የከተማዋን የታክስ ገቢ በሚያሳጡ ነጋዴዎች ላይ ነው። የገቢዎች ቢሮ እንዳስታወቀው፣ አንድ አስመጪ በድንበር ላይ የጉምሩክ ቀረጥ መክፈሉ ወይም የማስመጣት ፈቃድ መያዙ ብቻውን በአዲስ አበባ ውስጥ የችርቻሮ ሽያጭ ለማከናወን ህጋዊ አያደርገውም። በመሆኑም በክልል ፈቃድ የሚንቀሳቀሱ ነጋዴዎች ወደ መዲናዋ የታክስ መረብ መግባት እና ከመንገድ ዳር የድለላ ሽያጭ ወጥተው እውቅና ባለው የመሸጫ ስፍራ ብቻ መስራት ይጠበቅባቸዋል።
ይህ የከተማ አስተዳደሩ እርምጃ በኢትዮጵያ የታክስ አስተዳደር እና በታዳጊው የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪ ገበያ ዙሪያ ጥልቅ ውይይት የሚሹ መሰረታዊ ጉዳዮችን ያስነሳል። በመጀመሪያ ደረጃ የሚጠቀሰው በክልሎች እና በፌዴራል ከተሞች መካከል ያለው የታክስ ወሰን ውዝግብ ነው። ነጋዴዎች አነስተኛ የታክስ ተመን ወይም ላላ ያለ ቁጥጥር ባለባቸው ክልሎች የንግድ ፈቃድ አውጥተው፣ ትልቁ ገበያና ሸማች ወዳለባት አዲስ አበባ መጥተው መስራታቸው በከተማ አስተዳደሩ የገቢ አሰባሰብ ላይ ከፍተኛ ክፍተት ፈጥሯል። ይህ ድርጊት በክልሎች እና በመዲናዋ መካከል የተናበበ የንግድ ምዝገባ እና የታክስ ክትትል ስርዓት አለመኖሩን የሚያጋልጥ ሲሆን፣ አዲስ አበባ የምታቀርበውን መሰረተ-ልማት እየተጠቀሙ ግብር ግን ለሌላ ክልል የሚከፍሉ ተቋማትን ለመግታት የተወሰደ ስልታዊ እርምጃ መሆኑን ያሳያል።
ከዚህም ባሻገር ጉዳዩ ከኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ገበያ መስፋፋት እና ከቁጥጥር ክፍተት ጋር በቀጥታ ይያያዛል። የፌዴራል መንግስቱ በነዳጅ የሚሰሩ ተሽከርካሪዎች ወደ ሀገር ውስጥ እንዳይገቡ ማገዱን ተከትሎ፣ የቻይና የኤሌክትሪክ መኪኖች የመዲናዋን ገበያ በፍጥነት ተቆጣጥረውታል። መንግስት የኤሌክትሪክ መኪኖችን ለማበረታታት በጉምሩክ ቀረጥ ላይ ማበረታቻ ቢሰጥም፣ የሀገር ውስጥ የሽያጭ ሰንሰለቱ ግን በህገ-ወጥ ደላሎች እና መንገድ ዳር በሚደረግ ኢ-መደበኛ ንግድ የተዋጠ ሆኗል። በመሆኑም የአዲስ አበባ ገቢዎች ቢሮ የወሰደው እርምጃ፣ መንግስት በጉምሩክ በኩል ያጣውን ገቢ በሀገር ውስጥ የሽያጭ እና የትርፍ ግብር ለማካካስ መቁረጡን በግልጽ ያመላክታል።
ይሁን እንጂ በህግ ማስከበር ሂደቱ ውስጥ የሚታየው የመረጃ ግልጽነት እጥረት የራሱን ጥያቄዎች ማስነሳቱ አልቀረም። ቢሮው መኪኖቹን ከመውረሱ በፊት ተደጋጋሚ ውይይትና ማስጠንቀቂያ መስጠቱን ቢገልጽም፣ እስካሁን በዚህ የህግ ክፍተት ምን ያህል ገቢ እንደታጣ፣ ምን ያህል ነጋዴዎች በክልል ፈቃድ እንደሚሰሩ እንዲሁም የተያዙት መኪኖች ዋጋና የሚጣልባቸው የቅጣት መጠን ምን ያህል እንደሆነ ይፋ አለማድረጉ የአሰራር ግልጽነት ጥያቄን ያስነሳል። በቀጣይ በሁሉም ክፍለ ከተሞች ተጠናክሮ ይቀጥላል የተባለው ይህ የጋራ የህግ ማስከበር ዘመቻ፣ የመኪና ገበያውን ወደ ህጋዊ ስርዓት ከማስገባት ባለፈ በአጭር ጊዜ ውስጥ በተሽከርካሪዎች የመሸጫ ዋጋ ላይ ተጨማሪ ጭማሪ ሊያስከትል እንደሚችል የዘርፉ ታዛቢዎች ይገምታሉ።
